Kitlesel fonlama veya kitle fonlama, son yıllarda bilinirliğini ve aktif kullanılırlığını artıran her geçen gün büyüyen bir sistemdir. Kuşkusuz teknolojinin gelişimi ve internet platformları da sistemin popülerliğinde büyük etken olmuştur.

En basit tanımıyla; inovasyonun, yaratıcılığın ve girişimciliğin önünü açan bir finansman modeli olarak ifade edilebilir. Temelindeyse, dikkat çeken bir projeyi ya da fikri farklı kişilerin değişen miktarlarla desteklediği sistem olarak tanımlanabilir.

Geleneksel finansman yöntemlerinden farklı olarak kitle fonlama, bireylerin doğrudan etkileşimde bulunabileceği, projelere ortak olabileceği ve bu sürecin bir parçası olarak gelişimi takip edebileceği hareketli bir sistemdir.

İnternetin yaygın kullanımı sayesinde sadece birkaç tıklamayla dünyanın herhangi bir yerindeki projeye destek olma fikri, bireyler tarafından çekicilik kazanmıştır. Dolayısıyla kitlesel fonlamanın yaygınlık kazanmasındaki temel avantajlardan birisi de budur.

Kitlesel fonlama, sadece finansman sağlamakla sınırlı kalmayıp aynı zamanda toplulukların bir araya gelerek ortak bir hedefe doğru ilerlemesine, yeni fikirlerin ve projelerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır.

Kitlesel Fonlama Türleri ve Avantajları Nelerdir?

Türler

Bağış Bazlı Kitlesel Fonlama: Genellikle ihtiyaç sahipleri, öğrenciler veya doğal afet sırasında yetkililer tarafından kullanılan bir fonlama türüdür. Özellikle sosyal sorumluluk veya sosyal girişim projelerinin finansmanı için sıklıkla tercih edilir. Bu modelde, projeyi yürüten kişi veya kurum, geri ödeme yükümlülüğü olmadan destek toplar. Bağış yapacak kişiler ise herhangi bir finansal getiri beklentisi içerisinde olmazlar. Tek beklenti, projeyi hayata geçirmektir.

Ödül Bazlı Kitlesel Fonlama: Girişimcilere genellikle iki temel seçenek vadeder. Birinci seçenekte, projelerinde destek olan kişilere teşekkür etmek isteyen girişimciler, web sitelerinde destekçilerinin isimlerini duyurabilir veya onlara özel içerikler verebilir.

İkinci seçenekte ise, “sat, sonra yap” mantığı ile hareket eden girişimciler, ürünlerini kitle fonlaması ile kitleye sunarlar. Bu yöntemde, girişimci ürününü veya projesini detaylandırarak kitlesel fonlama platformunda açıklar ve talep toplar. Genellikle prototip aşamasında olan ve seri üretime geçmek isteyen girişimciler için kullanılır. Toplanan fonlar, tesislerin kurulması veya üretim maliyetlerinin karşılanması için kullanılır.

Ürün üretimi tamamlandıktan sonra, girişimci taahhüdünü yerine getirir ve destekçilere vadettiği ürünleri gönderir. Bu süreç, girişimcilerin projelerini başarılı bir şekilde gerçekleştirmesi için önemli bir adımdır. Bununla birlikte destekçilere vadedilen ürünleri sağlama sorumluluğunu da taşırlar.

Pay Bazlı Kitlesel Fonlama: Finansman ihtiyacı olan girişimcilerin şirketlerinden pay vererek gerçekleştirdiği ve kısaca “mini halka arz” olarak bilinen bir yöntemdir. Ülkemizde en yaygın kitle fonlama türüdür. Bu modelde girişimciler ihtiyaç duydukları finans kaynağını yaratmak için kendi şirketlerinden payları halka açar ve bireylerin bu paylara yatırım yapmaları beklenir.

Bu süreç, girişimcinin kitlesel fonlama platformuna başvurmasıyla başlar. Ancak platformdan platforma değişiklik gösterebilir. Genellikle girişimcinin bilgilerinin temini, ön değerlendirme, yatırım komitesi değerlendirmesi ve kampanyanın başlatılması gibi aşamalardan meydana gelir. Değerlendirmeler neticesinde uygun görülen projeler, kitlesel fonlama platformunda yer edinir.

Mevcut düzenlemeler eşliğinde talep edilen tutar için en fazla 60 gün süren kampanya yürütülür. Kampanya boyunca tüm yatırımlar Takasbank’ta özel bir hesapta toplanır. Kampanyanın başarılı olması halinde pay devri süreci Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından yürütülür. Dolayısıyla yatırımcılar paylarını MKK hesaplarında izleyebilir.

Projenin başarıya ulaşmaması durumunda, toplanan tutarlar herhangi bir kesinti olmaksızın yatırımcıların hesabına Takasbank hesabından iade edilir.

Borçlanma Bazlı Kitlesel Fonlama: Girişimcilerin ihtiyaç duydukları finansmanı toplamalarını ve bu kaynağı belirlenen bir geri ödeme planı çerçevesinde geri ödemelerini içeren bir yöntemdir. Dünya genelinde oldukça popüler olan bu fonlama yöntemi, ülkemizde ise henüz yeteri kadar varlık gösterememiştir.
 

Dünyada ve Türkiye’de Kitlesel Fonlama Örnekleri

Dünya genelinde kitlesel fonlama ile alakalı birçok örnek mevcuttur. Özellikle teknoloji girişimleri, sanat eserleri, yaratıcı projeler için kitlesel fonlama modeli kullanılır. Bireyler, platformlar aracılığıyla projeleri desteklemek için finansal katkılarda bulunurlar.

Ülkemizde ise son yıllarda popülerlik kazanmakla birlikte yeni, özgün, farklı, katkı sağlayıcı fikirlerin ve projelerin hayata geçirilmesine ortak olmak isteyenler için cazip ve kolaylaştırıcı alan açmaktadır. Girişimciliğin inovasyon üzerindeki etkisinin daha iyi anlaşıldığı toplumumuzda yeni fikir ve projelerin desteklenmesi de paralel bir artış göstermektedir.

Tüm bu gelişmeler neticesinde ülkemizde de kitlesel fonlama aracılığıyla hayata geçmiş proje ve fikir örnekleri yüzeysel bir araştırmayla dahi kolayca ulaşılabilir seviyeye gelmiştir.

Kitlesel Fonlamanın Temel İlkesi Nedir?

Kitlesel fonlamanın temel amacını anlaşılır bir şekilde tanımlamak gerekirse, farklı bireylerin katılımıyla gerçekleşen finansal destektir.  Belirli bir proje, ürün veya fikir finanse edilerek hayata geçirilmesini sağlamaktır.  Özellikle yaratıcı ve özgün fikirlerin ve yaşadığımız dünyaya, sosyal hayata katkı sağlayacak hamlelerin gerçekleşmesinde kitle fonlama platformları oldukça önemli bir rol üstlenmektedir

Kitlesel Fonlamanın Ekonomiye Etkisi: Kitlesel fonlamanın ekonomi üzerindeki etkileri çeşitli alanlarda meydana gelebilir.

Bazıları;

Yaratıcılığı ve inovasyonu destekler

Girişimciliği destekler

Toplu olarak katılıma teşvik eder.

İşletmeler için finansman seçeneklerini çeşitlendirir.

İlgili bazı örnek maddeler ile ekonomiye etkisine dair genel bir perspektif sahibi olunabilir. Özellikle yeni projelerin hayata geçirilmesini sağlaması, birçok iş koluna yeni fırsatlar sağlayabilir. Dolayısıyla istihdama ve ülkelerin ekonomik kalkınmalarına oldukça yarar sağlamaktadır.